Orange the World 2025: er zijn nog steeds meisjes die niet thuiskomen

Foto: ANP.

Drie perspectieven bieden inzicht: Tessel ten Zweege, schrijver en activist; Dolle Mina’s Den Haag, grassroots activisten; en Naomi Hija van EviSafe, technologische innovator in preventie en bescherming. Samen schetsen zij een panorama van bewustwording, urgentie en oplossingen.

Tessel ten Zweege: “Het geweld neemt helemaal niet af”

Tessel ten Zweege is schrijver, programmamaker en activist. Momenteel werkt zij aan een documentaire over de Tweede Golf van Feminisme. Met een achtergrond in Gender Studies en een opleiding aan de kunstacademie, combineert ze academische kennis met een toegankelijk medium: boeken en programma’s die complexe thema’s begrijpelijk maken voor een breed publiek.

“Centraal staat bij mij dat ik graag nieuwe dingen leer. Een boek is een mooi medium om nieuw opgedane informatie in kwijt te kunnen,” legt Tessel uit. “Bij Gender Studies leer je belangrijke dingen over de wereld verbeteren, vaak in moeilijke academische taal. Ik wilde dat toegankelijk maken. Popfeminisme, noem ik dat. Met boeken, nu ook documentaires en programma’s, kan ik essentiële informatie bij mensen krijgen.”

De urgentie van Orange the World, zegt Tessel, is nog steeds groot. “Het geweld neemt helemaal niet af. Nederland dacht lange tijd dat vrouwen hier niet meer achtergesteld waren. We doen het vaak beter in educatie en op de arbeidsmarkt, maar vrouwen zijn nog steeds kwetsbaar in interpersoonlijke relaties. Partnergeweld is er nog steeds, en respectvol behandeld worden is geen vanzelfsprekendheid.”

Tessel heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar femicide, een term die in Nederland nog weinig openbaar wordt besproken. “Over femicide als begrip wordt veel gediscussieerd. Het is de moord op vrouwen vanwege vrouwenhaat, of omdat de dader voelt dat een vrouw zijn eigendom is. Het omvat ook transvrouwen en sekswerkers. Mensen uit het strafrecht vragen zich af: hoe bewijs je dat gender een rol speelde?”

Ze verwijst naar de zaak van Lisa uit Abcoude, een jonge vrouw die door een man in het openbaar werd aangevallen. “Dat was een vreselijke gebeurtenis, maar atypisch. De meeste moorden worden gepleegd door partners of ex-partners. Voor een vrouw is haar eigen huis vaak de onveiligste plek. Toch wordt daar vaak overheen gekeken. Veel daders zijn ‘normale’ mannen uit onze omgeving.”

Voor Tessel ligt een deel van de oplossing in bewustwording en preventie. Ze bezoekt middelbare scholen met haar impact-tours, praat met jongeren over gezonde relaties en gelijkwaardigheid, en probeert dat structureel in het onderwijs te verankeren. “Na een gastles krijg ik vaak berichten op Instagram van jonge meiden: ‘Ik durfde het in de klas niet te benoemen.’ Als het onderdeel wordt van het curriculum, kan het veel meer betekenen.”

Foto's van Tessel ten Zweege door Bete van Meeuwen.

Ook pleit Tessel voor een bredere maatschappelijke betrokkenheid. “Het is een mannenprobleem. Toen ik begon met het boek Femicide, zat er bij Tweede Kamerdebatten over dit onderwerp hoogstens één man; de rest waren vrouwen. Mannen moeten onderdeel van de oplossing zijn. NGO’s zoals Emancipator richten zich op mannenemancipatie; daar kan de grootste verandering plaatsvinden. Het is niet alleen strafrechtelijk oplossen, want dat heeft het probleem tot nu toe niet verminderd.”

Op de vraag wat beleidsmakers en individuen kunnen doen, antwoordt ze: “Open gesprekken. Maak geweld bespreekbaar. Mannen moeten bondgenoten zijn. Een buurvrouw zien worstelen, een incident op straat: realiseer je dat je verantwoordelijkheid kunt nemen, dat je iemand kunt aanspreken of helpen.”

Dolle Mina’s Den Haag: ludiek, zichtbaar en onmisbaar

De Haagse tak van Dolle Mina’s won in 2025 de Joke Smitprijs, een erkenning voor hun bijdrage aan emancipatie. Murièlle en Iris zijn betrokken sinds het begin van dit jaar en leggen uit waarom hun werk zo relevant is.

“We zijn begonnen omdat vrouwen niet vanzelfsprekend veilig zijn, ook niet in Den Haag” zegt Murièlle. “Veiligheid voor vrouwen moet voortdurend onder de aandacht worden gebracht. Vorige week wonnen we de Joke Smitprijs, en dat was een moment om stil te staan, maar vooral om te benadrukken: er is nog veel te doen.”

De acties van Dolle Mina’s variëren van ludieke straatprotesten tot femicide-marsen en stille acties bij de Tweede Kamer. “Het is een balans tussen ludiek en serieus,” legt Iris uit. “Soms verkleden we ons bijvoorbeeld als heksen op Halloween om mannen bewust te maken van veilig thuiskomen. Andere keren organiseren we een avondklok-actie voor mannen, zodat vrouwen ‘s avonds veilig kunnen hardlopen.”

Het thema blijft urgent omdat geweld tegen vrouwen structureel is. “Er zijn nog steeds meisjes die niet thuiskomen,” zegt Murièlle. “Huiselijk geweld, femicide, loonkloof, genderrolpatronen: alles hangt samen. Mannen denken dat ze machtiger zijn, zowel op straat als thuis. Het begint al op school, heel jong.”

Dolle Mina’s zien samenwerking met andere organisaties als cruciaal. “We moeten onderling communiceren, een sterk netwerk opbouwen en financiering vergroten. Veilig Thuis of Jeugd GGZ krijgen vaak te weinig middelen, waardoor slachtoffers tussen wal en schip vallen.”

Den Haag heeft, volgens hen, een internationale verantwoordelijkheid. “De stad profileert zich als Internationale Stad van Vrede en Recht, maar er is nog te weinig kennis bij politie en justitie. Trainingen voor geweld achter de voordeur en geweld tegen vrouwen zijn hard nodig, en meer financiering zou het verschil maken. Nederland loopt achter; we hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden, we kunnen leren van andere landen.”

Structurele verandering, benadrukken ze, betekent meer aandacht voor daders en minder voor slachtoffers. “Vrouwen verlaten vaak hun huis, mannen blijven. Slachtoffers krijgen weinig hulp en dreigen dakloos te worden. Het rechtssysteem houdt te veel rekening met de dader. We moeten kijken naar eerlijkere oplossingen, met oog voor de veiligheid en het perspectief van vrouwen en kinderen.”

Hun advies aan individuen is concreet: signalen leren herkennen, achter slachtoffers blijven staan, en het gesprek openen. “Geweld kan je buurvrouw of je zus treffen. Het is een maatschappelijk probleem, geen vrouwenprobleem alleen. Mannen zijn ook nodig, en iedereen kan aansluiten bij de beweging.”

Naomi Hija en EviSafe: technologie tegen geweld

Naomi Hija zet zich via EviSafe in voor preventie en bescherming met slimme technologie. De app helpt slachtoffers van geweld hun veiligheid te waarborgen en bewijs vast te leggen. Naomi heeft een achtergrond in jeugdzorg en is zelf overlever van seksueel geweld. “Als je dat hebt meegemaakt, ga je alleen maar harder rennen om impact te maken,” zegt ze.

EviSafe ontstond uit de combinatie van Naomi’s ervaring en de technologische expertise van haar partner. “We wilden technologie gebruiken om slachtoffers achter de voordeur te beschermen. Gesprekken met slachtoffers, professionals, politie en wijkagenten laten zien dat veel slachtoffers tussen wal en schip vallen. Slechts één op de tien stapt naar de politie of Veilig Thuis. Onze app kan helpen signalen te registreren en sneller de juiste hulp te vinden.”

Naomi legt uit waarom slachtoffers vaak niet aankloppen bij instanties: “Ze worden geconfronteerd met victim blaming, worden niet serieus genomen, en voelen schaamte. Daarom richten we ons ook op de omgeving: familie, vrienden, huisartsen. Iedereen moet signalen leren herkennen en serieus nemen.”

De EviSafe app werkt handsfree via codewoorden, geluidsopnamen, foto’s, video’s en notities, en is extra beveiligd. Een noodwachtwoord kan de app wissen als de dader er toegang toe krijgt, en gebruikers kunnen het icoon aanpassen om de app te verbergen. “We willen dat slachtoffers controle houden, en dat hulpverleners en instanties goed geïnformeerd zijn over de situatie.”

Voor Naomi gaat het niet alleen om technologie, maar om cultuurverandering. “Praat erover. Wees een vertrouwd persoon. Laat slachtoffers weten dat ze gehoord worden. Vaak duurt het jaren voordat iemand hun verhaal durft te delen. Als je ondersteuning biedt, kan dat een helingsproces op gang brengen en voorkomen dat geweld zich voortzet.”

EviSafe werkt momenteel aan een Guardian-app, waarmee slachtoffers direct een vertrouwenspersoon kunnen alarmeren via telefoon, met audio-opname als tweede getuige. “Het gaat om meer dan preventie; het is een stap naar erkenning en veiligheid, en geeft slachtoffers een stem.”

Bewustwording, actie en verandering

De drie perspectieven, hoe verschillend ook, komen in één punt samen: geweld tegen vrouwen is geen individueel probleem, maar een maatschappelijk en systemisch probleem dat vraagt om actie op alle niveaus. Tessel benadrukt dat onderwijs, gesprekken en mannenemancipatie cruciaal zijn. Dolle Mina’s tonen dat grassroots-activisme zichtbaarheid en politieke druk kan creëren. Naomi laat met EviSafe zien dat technologie en cultuurverandering hand in hand moeten gaan om slachtoffers te beschermen en daders aan te pakken.

Orange the World is in dat opzicht een moment van bewustwording, maar de boodschap van alle drie de geïnterviewden is helder: verandering stopt niet op 10 december. Het vraagt structurele maatregelen, een open dialoog, en betrokkenheid van iedereen - van beleidsmakers tot buurvrouw en vriend.

Tessel besluit: “Geweld is geen privéprobleem. Als het op zo’n schaal gebeurt in Nederland, is het een maatschappelijk probleem. Durf in te grijpen. Zorg dat je iemand kunt aanspreken op gedrag of ondersteunen. Het begint bij bewustwording, en bij verantwoordelijkheid nemen.”

Murièlle van Dolle Mina’s voegt toe: “Je bent nooit alleen. Er is altijd iemand die je kan helpen. Vertrouw erop dat je gehoord wordt, en dat er organisaties en mensen zijn die zich inzetten voor jouw veiligheid.”

Naomi sluit af met een persoonlijke boodschap: “Praat erover. Laat zien dat je hierachter staat. Creëer een cultuur waarin het besproken mag worden. Iedereen kan bijdragen aan het stoppen van geweld. Het begint met luisteren, erkennen en handelen.”

Orange the World is niet alleen oranje verlichting, of een symbolische actie. Het is een oproep om te kijken naar de realiteit, te luisteren naar de verhalen van slachtoffers, en daadwerkelijk bij te dragen aan een veiligere samenleving. Het is een oproep aan alle burgers, beleidsmakers, en organisaties: geweld tegen vrouwen stoppen we samen.